محمد مهريار
547
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
كهن است و نام آنها كافى است كه قدمت آنها را به گوش دل ما برساند . در اين دهستان هيچ ديهى كه علامت كهن نداشته باشد وجود ندارد و همهء ديهها بهطورى كه از ظاهر نام آنها آشكار است قديمى و كهن است . دلايل ديگرى هم بر قدمت آنها هست و از جمله زبان مخصوص و مستقل اين نواحى كه آن را تحت عنوان لهجههاى مركزى نامگذارى كردهاند و همه نشان از قدمت و كهنگى تمدن در اين ناحيه دارد چون همهء علاقهء ما به نام باشكوه آن است مىپردازيم به توضيح آن . واژهشناسى : اين واژه را چه بهصورت فريزهند بخوانيم چه به صورت فريزند ، كه هر دو فى الواقع يكى است و اين مسأله را توضيح خواهيم داد ، از اجزاى « فرى + ز + هند » معادل « اند » تركيب شده است . اما واژهء « فرى » در لغت فارسى به معناى زيبا و خرم و آراسته آمده است و همچنين از ادات تحسين است به معناى زه و آفرين و احسنت و از ريشهء اوستايى فريه ( Frya ) آمده است و به همان معناى خجسته ، مبارك و با فر و شكوه است چنان كه فرخى گويد : فرى آن فريبنده زلفين مشكين * فرى آن فريبنده رخسار دلبر و در معناى خجسته و مبارك امير معزّى مىگويد : فرى عيد مسلمانان و فرخ جشن پيغمبر * همايون و مبارك باد بر سلطان نيك اختر « 1 » در اينجا اين جزء نيز به همين معناست ، اما حرف « ز » آشكار است كه هموند است و براى تخلص از دشوارى تتابع حروف مصوت است . اما « اند » همان است كه از ريشهء اوستايى « ونت » آمده است و گاه آن را به صورت « مند » در كرامند ، فرمند ، ارجمند و غيره مىبينيم و گاهى هم به صورت « ند » در مىآيد چنان كه در مرند و هرند و يارند و غيره و غيره داريم . اما دربارهء اينكه گفتيم « هند » و « اند » هر دو يك واژهاند اين توضيح واجب مىآيد كه بگوييم در خط پهلوى حرف « الف » ، « ا » و « ه » هر دو يك علامت دارد و هرچه را « هند » بنويسيم « اند » هم خوانده مىشود پس فريزند با فريزهند يكى است تا اين سخن را به پايان نبردهايم بگوييم كه فريزند صاحب لهجه و زبانى است بسيار شايندهء تحقيق و آن را در رستهء زبانها و لهجههاى مركزى ايران جا دادهاند . « 2 »
--> ( 1 ) - نقل از لغتنامه . ( 2 ) - ن . ك . به : يار شاطر ، مقدمهء لغتنامه ، ص 21 .